ÇOCUK GÖZ HASTALIKLARI ve TEDAVİSİ

Prof. Dr. Mehmet Talay KÖYLÜ

Çocuk göz muayenesi, çocukların öğrenme becerilerini doğrudan etkileyen ve göz tembelliği gibi kalıcı hasarların önüne geçmesi açısından çok önemlidir. Çocuklarda öğrenme sürecinin ve okul başarısının önemli bir kısmı görme kalitesine bağlı olduğundan, hiçbir şikayet olmasa bile rutin göz kontrolleri aksatılmamalıdır

1. Çocuklarda göz muayenesi ne zaman yapılmalıdır?

Yenidoğan Dönemi: İlk kontrol doğumdan hemen sonra çocuk hastalıkları ve göz hastalıkları uzmanları tarafından yapılır. Erken doğan (prematüre) bebeklerde ise ilk 4 hafta içinde mutlaka uzman muayenesi (ROP taraması) gerekir. Görme sistemi gelişimini 8-10 yaş civarında tamamlar. Bu yaştan sonra yapılan tedavilerin başarı şansı oldukça düşer ve görme azlığı kalıcı hale gelebilir. Çocuklarda hiçbir belirti olmasa bile 3 aylıkken, 1 yaşında, 3 yaşında ve okul öncesi dönemde (7 yaş) rutin göz muayenelerinin yapılması hayati önem taşır. 3-6 ay: Göz koordinasyonunun ve şaşılık riskinin değerlendirilmesi için ilk detaylı göz muayenesi bu dönemde yapılır. 3 yaş: Okul öncesi dönemde, gizli kırma kusurlarının ve göz tembelliğinin yakalanması için en kritik yaştır. 6-7 yaş ve okul dönemi: Okula başlamadan hemen önce ve okul süresi boyunca her yıl düzenli olarak tekrarlanmalıdır.

2. Çocuk göz muayenesi nasıl yapılır?

Çocukların muayenesi, yaş gruplarına göre özelleştirilmiş eğlenceli testler, oyuncaklar ve özel cihazlar eşliğinde yapılır. Damlalı Muayene (Göz Dibi): Çocuklarda gizli hipermetropi veya astigmatı tam tespit etmek için göze özel bir damla damlatılır. Bu damla göz bebeğini büyüterek doktorun retina ve sinir tabakasını detaylı incelemesini sağlar. Ayrıca gözlük numarasının objektif ölçümü, doğumsal katarakt ve doğumsal glokom hastalıklarının erken tespiti için de gereklidir. Bebeklik Dönemi (0-2 Yaş): Harf okutulamadığı için ışık refleksleri, kırmızı refle testi (katarakt ve tümör kontrolü) ve hareketli nesneleri gözle takip etme yeteneği incelenir. Okul Öncesi Dönemi (3-5 Yaş): Okuma bilmeyen çocuklara harfler yerine resimler, şekiller veya yön gösteren "E" kartları kullanılarak görme keskinliği testi uygulanır.

3. Ebeveynlerin dikkat etmesi gereken belirtiler nelerdir?

Gözlerde içe, dışa veya aşağıya doğru kayma (şaşılık) Televizyonu çok yakından izleme veya kitap okurken çok yaklaşma Sık sık göz kırpma, gözleri ovuşturma veya bir şeyi incelerken başı yan eğme Gözlerde sulanma, çapaklanma veya ışığa karşı aşırı hassasiyet Okul başarısında ani düşüş, okurken satır kaçırma veya baş ağrısı şikayetleri Fotoğraflarda göz bebeğinin kırmızı yerine beyaz parlaması (Acil durum işaretidir)

4. Göz tembelliği nedir?

Göz tembelliği (ambliyopi), en sık olarak şaşılığa bağlı yada her iki göz arası gözlük numarası farkına bağlı olarak bir gözün diğerine kıyasla daha az görmesidir. Sürekli iyi gören göz kullanıldığından diğer göz zayıf kalır. 8-10 yaşlarına kadar tedavi edilmediğinde ömür boyu kalıcı hale gelir.

5. Göz tembelliği nasıl tedavi edilir?

İlk olarak kırma kusurları için gözlük veya kontakt lens reçete edilir. Eğer sebep doğumsal katarakt veya şaşılık ise öncelikle bu yapısal sorunlar ameliyatla düzeltilir. Kapama Tedavisi: Tedavinin altın standardıdır. İyi gören göz, doktorun belirlediği süre boyunca (günde birkaç saat) özel bir göz bandıyla kapatılır. Böylece beyin, zayıf olan "tembel" gözü kullanmaya ve oradaki görme merkezini geliştirmeye zorlanır.

6. Şaşılık nedir? Şaşılık nasıl tedavi edilir?

Şaşılık (göz kayması), her iki gözün birbiriyle olan paralelliğini kaybederek farklı yönlere bakması durumudur. Ameliyatsız Tedavi Yöntemleri: Şaşılık her zaman cerrahi müdahale gerektirmez; bazı hastada ameliyatsız yöntemlerle tam başarı sağlanabilir. Gözlük Tedavisi: Özellikle çocuklarda hipermetropi gibi kırma kusurlarına bağlı gelişen kaymalarda (akomodatif şaşılık), kırma kusurunun doğru bir gözlükle düzeltilmesi kaymayı tamamen ortadan kaldırabilir. Prizmatik Camlar: Hafif dereceli kaymalarda veya özellikle yetişkinlerde çift görmeyi (diplopi) engellemek amacıyla özel prizmatik gözlük camları tercih edilir. Botoks Enjeksiyonu: Göz kaslarındaki felçlere bağlı veya aniden gelişen şaşılıklarda, aşırı kasılan kası gevşetmek amacıyla botoks uygulanarak gözün hizalanması sağlanır. Cerrahi Tedavi (Şaşılık Ameliyatı): Ameliyatsız yöntemlerin yetersiz kaldığı, doğuştan gelen veya çok yüksek açılı kaymalarda cerrahi olarak düzeltilir.

7. Miyopi sıklığı artıyor mu? Miyopinin ilerlemesi durdurulabilir mi?

Miyopi sıklığı tüm dünyada hızla yakın mesafe işlerin etkisi ile artmakta ve dikkat edilmez ise hızla ilerleyebilmektedir. İlerleyişi tamamen durdurulamasa da, özel gözlükler, kontakt lensler ve damla tedavileri ile büyük oranda yavaşlatılabilir. Miyopinin ilerlemesini yavaşlatmakta tercih edilen yöntemler şunlardır: Özel Tasarım Gözlük Camları: Çevresel odak kaymasını engelleyen son teknoloji camlar ilerlemeyi yavaşlatır. Kontakt Lensler: Gece takılan ve korneayı şekillendiren Orto-K (Orthokeratology) lensler etkilidir. Damla Tedavileri: Doktor kontrolünde uygulanan düşük doz atropin damlaları gözün uzamasını baskılayarak engeller. Açık Hava Aktiviteleri: Günde en az 2 saat gün ışığına maruz kalmak ilerlemeyi yavaşlatan doğal bir yöntemdir.